fiilimsi
fiilimsiler
FİİLİMSİLER (EYLEMSİLER)
Fiillerden türemiş olmakla birlikte bir fiil gibi çekimlenemeyen olumlu, olumsuz şekilleri yapılabilen ve cümlede isim, sıfat, zarf gibi görevlerde kullanılan sözcüklerdir.
FİİLİMSİLERİN ÖZELLİKLERİ
* Fiil kip ve kişi eklerini almazlar, yani fiiller gibi çekime girmezler.
* Fiilimsilerin olumsuzu yapılabilir.
* Fiilimsiler isim çekim eklerini alabilirler.
* Fiilimsiler cümlede doğrudan yüklem olamazlar. Yüklem olabilmeleri için ek fiil almaları gerekir.
* Fiilimsiler, bulundukları cümleyi birleşik yapılı hale getirir. * Fiilimsiler birleşik cümlelerde yan cümle kurarlar.
* Fiilimsi ekleri yapım ekidir.
- İSİM FİİL (MASTAR)
Fiillere getirilen “-ma / -me, -mak / -mek, -ış / -iş / -uş / -üş” ekleriyle yapılır. Bu ekleri, aklımızda daha kolay kalması için ‘’MAYIŞMAK’’ şeklinde kodlayabiliriz. Bu ekler fillere gelerek onları cümle içinde “isim” yaparlar. İsim-fiiller, fiillerin isim gibi kullanılabilen şekilleridir.
Örnek:
Onunla tanışmayı ben de istiyorum.
Senin bakışın hepimizi korkuttu.
Yarın işten sonra koşmayı düşünüyorum.
Güzel düşünmek insanı gençleştirir.
Evi temizlemeyi ihmal etme.
UYARI:
İsim fiil eki almış olmasına rağmen zamanla kalıplaşarak bir varlığın veya kavramın adı haline gelmiş sözcükler vardır. Bunlar fiilimsi değil kalıcı isim olarak kabul edilir.
Bahçede için kazma kürek lazım.
Ankara uçuşum iptal edilmiş.
Seni danışmada bekliyorum.
Canım çilekli dondurma istiyor.
Çocuklar çakmak ile oynamaz.
Akşam yemeğine dolma yapacağım.
- SIFAT FİİL (ORTAÇ)
Fiillere getirilen “-an (-en), -ası (-esi), -maz (-mez), -ar (-er / -ır / -ir / -r), -dık (-dik / -duk /-dük), -acak (-ecek), -mış (-miş / -muş / -müş)” ekleriyle yapılır. Bu ekleri, aklımızda daha kolay kalması için “ ANASI MEZAR DİKECEKMİŞ’’ şeklinde kodlayabiliriz. Çoğu zaman sıfat görevinde kullanılırlar.
Yaralanan yolcuları hastaneye kaldırdılar.
Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç.
Temizlenmedik hiçbir yer bırakmadım.
Gülen yüzün hiç solmasın.
Duyan herkes ertesi gün yanımıza geldi.
Tanıdığımız herkes bu süreçte yanımızda oldu.
Memleketimizde görülesi o kadar çok yer var ki…
Haberi alınca koşar adımlarla eve gitti.
Babam dikeceğimiz fidanları yarın getirecek.
UYARI :
Bazı sözcükler, sıfat-fiil eklerini alarak kalıcı isim olur. Fiilimsi özelliğini kaybeder. Bunlara ‘Adlaşmış Sıfat’ diyoruz.
Bu sene ciddi bir yakacak sıkıntımız var.
Gelecekte seni başarılı bir hakim olarak hayal ediyorum.
Dolmuş her gün bu saatlerde buradan geçiyor.
- ZARF FİİL (BAĞ FİİL - ULAÇ)
Fiillere getirilen “-ken, -alı (-eli), -madan (-meden), -ince (-ınca / -unca / -ünce), -ip (-ıp / -up / -üp), -arak (-erek), -dıkça (-dikçe / -dukça / -dükçe / -tıkça /-tikçe / tukça / -tükçe), e… -e (-a… -a), -r… -maz (-r… -mez), -casına (-cesine), -meksizin (-maksızın), -dığında (-diğinde / -duğunda / -düğünde / -tığında / -tiğinde / -tuğunda / -tüğünde)” ekleriyle oluşturulan sözcüklerdir.
Bağ fiillere “ulaç” da denir. Çekim ekleri almazlar. Cümlede zarf olarak kullanılırlar.
Hatırlanması kolay olsun diye ‘Kenyalı asiye ince ipi araklamadıkça madene giremez.’’ şeklinde kodlanmıştır.
Sen gelirken ben gidiyordum.
Okuldan ayrılalı tam on yıl olmuş.
Dereyi görmeden paçaları sıvama.
El, elin eşeğini türkü çağırarak arar.
Çocuklar, koşa koşa yanımızdan geçtiler.
Buradan çıkar çıkmaz konuşmaya başladı.
Gülüşerek dersi kaynattılar.
Ders çalışınca içim daha rahat uyuyorum.
FİİLİMSİ VE KALICI İSİM ARASINDAKİ FARK:
1.İkisi de fiilden türemiş olsa da fiilimsiler fiil anlamını korurlar;kalıcı isimler fiil anlamını tamamen yitirirler,bir nesnenin veya bir kavramın adı olurlar.
Örnek:
Burayı kazmayı unutmuşuz.(kazma eylemi)
Kazma ve kürek alıp buraya gel.(Kazma:El aleti)
2.Fiilimsiler olumsuzluk eki alır,kalıcı adlar olumsuzluk eki alamazlar.
Örnek:
Araba alırken bana danışması beni çok mutlu etti.(danışmaması)
Hastaneye girip danışmaya uğra,seni onlar yönlendirir.(danışmama diye bir bölüm yoktur.)